Consument blijft somber
Consumenten blijven somber. Hun stemming veranderde van juni op juli nagenoeg niet. De indicator van het consumentenvertrouwen daalde 1 punt en kwam uit op -12.
Consumenten waren iets negatiever over hun financiële situatie in de afgelopen 12 maanden. Ze vonden de tijd in juli ook wat minder gunstig voor het doen van grote aankopen dan in juni. Daarentegen waren ze een fractie minder somber over hun financiën in de komende 12 maanden. Per saldo daalde de deelindicator koopbereidheid 1 punt, naar -9. De koopbereidheid blijft daarmee laag.
Over het economisch klimaat dachten consumenten in juli hetzelfde als in juni. Deze deelindicator bleef onveranderd op -16. De stemming over het economisch klimaat in de afgelopen 12 maanden was weliswaar wat minder somber dan in juni, maar het vertrouwen in het economisch klimaat in de komende 12 maanden verslechterde iets. Van mei op juni dit jaar liep het vertrouwen in de toekomstige economie nog een forse deuk op.
BKR meldt toename wanbetalers
Het eerste half jaar van 2011 heeft een flinke stijging laten zien van het aantal kredietnemers dat niet meer aan de betalingsafspraken kan voldoen. Na een aanzienlijke groei van dit percentage in 2009 en een periode van stabilisatie in 2010, groeide het aantal ‘wanbetalers’ de afgelopen zes maanden met 0,6% naar 7,2 %. Dat meldt het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel op basis van een ‘kredietbarometer’, die twee keer per jaar de trends en ontwikkelingen in het betalingsgedrag van Nederlandse kredietnemers laat zien. “Geheel onverwacht is die stijging niet”, zegt BKR-directeur Peter van den Bosch. “Er is een aanzienlijke toename in de vraag naar schuldhulpverlening en ook de incassobranche signaleert een forse groei in het aantal wanbetalers. Nu zien we dat deze trend zich ook in kredietsector voordoet.” BKR is een voorstander van integrale schuldenregistratie in de vorm van een Landelijk Informatie Systeem Schulden (LIS), dat op dit moment onderwerp is van politieke discussie. “Berekeningen geven aan dat het bij de echte probleemgevallen, mensen die op meerdere terreinen betalingsachterstanden hebben, om 300.000 mensen gaat”, aldus Van den Bosch.
Overdrachtsbelasting verlaagd
Minister Donner heeft na afloop van de ministerraad vanmiddag officieel bekend gemaakt dat de overdrachtsbelasting voor particulieren gedurende een jaar wordt verlaagd van 6 naar 2 procent. De verlaging geldt met terugwerkende kracht tot 15 juni, waarbij de datum van overdracht bepalend is. Een deel van de gederfde inkomsten zal worden gehaald uit een bankenbelasting. De meeste reacties zijn positief, de banken zijn minder tevreden.
De tijdelijke verlaging geldt enkel voor particuliere woningen en niet voor bedrijfsonroerend goed. Door de maatregel derft het kabinet euro 1,2 miljard euro aan belastinginkomsten. Het kabinet wil daarom onder andere in de loop van volgend jaar een bankenbelasting invoeren die 300 miljoen euro moet opleveren maar in de jaren erna structureel meer. De eerste incidentele opbrengst wordt gebruikt als dekking voor de verlaging van de overdrachtsbelasting. Donner benadrukte dat de hypotheekrenteaftrek ongemoeid wordt gelaten.
De Nederlandse Vereniging van Banken heeft kritisch gereageerd op de kabinetsplannen. ‘Een bankenbelasting kan de ruimte voor kredietverlening en hypotheekverstrekking beperken en de daarmee de economie schaden,’ aldus voorzitter Boele Staal. Bovendien steekt het dat er geen overleg is geweest met de bankensector.
Verder veel positieve reacties.
Allereerst de consument. 83 procent van de deelnemers aan een onderzoek van Eenvandaag is vóór het geheel of gedeeltelijk afschaffen van de overdrachtsbelasting bij de aankoop van een huis. Slechts 7 procent houdt de belasting liever in stand en 10 procent weet het niet. De kiezers van alle politieke partijen zijn blij met de maatregel: er is nergens steun voor het handhaven van de overdrachtsbelasting.
De Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) bedankt het kabinet voor het besluit. Hiertoe start de NVM een campagne, die binnenkort in de landelijke media en op billboards langs de Nederlandse snelwegen te zien zijn. Met de campagne worden huizenkopers bewust gemaakt van ‘het voordeel van duizenden euro’s dat deze belastingverlaging met zich meebrengt’.
Helft Nederlanders heeft wel een auto-ongeluk gehad
Bijna de helft van de Nederlanders (48%) is ooit betrokken geweest bij een auto-ongeluk. Dit heeft Multiscope vastgesteld na ondervraging van 600 mensen. Dat gebeurde in opdracht van verzekeraar Univé Verzekeringen en Veilig Verkeer Nederland. Univé hoopt zo bij te dragen aan de veiligheid op de Nederlandse wegen en ongetwijfeld ook aan een verlaging van de eigen schadelast. Die is in 2010 opgelopen, waardoor een negatief verzekeringsresultaat van € -37 mln op de autoportefeuille is ontstaan en de premies moesten worden verhoogd. De enquête bevat weinig verzekeringsgerelateerde vragen.
Van de mensen die al eens bij een ongevallen betrokken zijn geweest, zegt 22% dat de hulpdiensten meer dan een half uur nodig hadden om ter plaatse te zijn. Na een ongeluk denkt ruim 70% juist volledig afhankelijk te zijn van omstanders en hulpdiensten. Bij de aanschaf van een auto laat 42% zich het meeste leiden door de prijs en acht 20% de veiligheid van de auto als voornaamste aspect.
AllSecur en Kwik-Fit zijn woensdag ook met de uitkomsten van een onderzoekje nar buiten gekomen, met als hoofdconclusie dat één op de vijf automobilisten de afgelopen drie jaar een keer in het buitenland met pech langs de weg gestaan tijdens de zomervakantie. AllSecur biedt zijn polishouders daarom een gratis ‘zomercheck’ bij Kwik-Fit aan; nu blijkt slechts de helft van de automobilisten de auto vóór de vakantie te laten controleren bij een garage.
Tevreden over mijnpensioenoverzicht.nl
De gebruikers van mijnpensioenoverzicht.nl zijn zeer positief over deze website, die een overzicht biedt van opgebouwde pensioen en AOW-rechten. De site, een initiatief van Stichting Pensioenregister, is sinds begin januari in de lucht en wordt dagelijks door acht- tot tienduizend mensen geraadpleegd. Uit onderzoek door Intomart/GFK blijkt dat de website voldoet aan de “toenemende behoefte bij het publiek aan meer duidelijkheid over hun pensioen en AOW”. Volgens het onderzoek ervaren de Nederlanders de site niet alleen als zeer nuttig, maar noemen zij mijnpensioenoverzicht.nl bovendien “objectief, betrouwbaar en eenvoudig”. Eén op de vier ondervraagden heeft de site inmiddels bezocht, 65% van de Nederlanders heeft er wel eens van gehoord. Vooral in de categorie 56- tot 65-jarigen scoort de site goed: 86% heeft er wel eens van gehoord. Stichting Pensioenregister benadrukt dat de site een uitvraagsysteem is en geen database. “De informatie wordt tijdelijk opgehaald uit de systemen van de betreffende pensioenuitvoerders (pensioenfondsen en –verzekeraars) en de Sociale Verzekeringsbank. Het inloggen gebeurt met DigiD. Daarmee is de privacy gegarandeerd. Na het raadplegen worden de gegevens op de website weer gewist.”
Donkere wolken boven huis en hypotheek
Voor de tweede keer sinds de crisis lijkt een herstel van de huizenmarkt niet door te zetten.
Eerst was het de discussie over de renteaftrek, nu zijn het strengere normen en een hogere hypotheekrente die roet in het eten dreigen te gooien. Aldus het economisch bureau van ING in een recente publicatie.
Zoekgedrag op internet wijst op een afname van het aantal woningverkopen in het lopende kwartaal. Een nog altijd zeer groot woningaanbod en een stijging van de maandlasten betekenen dat de huizenprijzen dit en volgend jaar nog wat verder kunnen dalen.
De NVM registreerde in het vierde kwartaal van 2010 15% meer verkopen dan het voorgaande kwartaal. “Gecorrigeerd voor seizoenspatronen was dit de sterkste kwartaalgroei in 6 jaar. Begin 2011 hebben de makelaars de vraag echter al weer zien afnemen. De naderende aanscherping van de inkomensnormen voor hypotheken per 1 januari 2011 speelde ongetwijfeld een rol”, aldus de ING-economen. “Ondanks het economisch herstel, met in z’n kielzog een aantrekkende arbeidsmarkt, is het mogelijk dat het aantal huishoudens met betalingsproblemen de komende tijd toeneemt. Volgens De Nederlandsche Bank loopt bij de helft van de hypotheeknemers in de komende 5 jaar de rentelooptijd af. Het zijn waarschijnlijk vooral de mensen die in 2006 een hypotheek hebben afgesloten die de maandlasten zien stijgen”.
De Jager: iedere adviseur moet diploma kunnen tonen
Minister De Jager wil dat voortaan alle adviseurs aan de wettelijke vakbekwaamheidsmodules moeten voldoen en een diploma moeten kunnen laten zien. Op dit moment is het nog niet verplicht dat alle adviseurs hun vakbekwaamheid kunnen aantonen door middel van een diploma. Bij ondernemingen tot 50 fte hoeven nu slechts de feitelijk leidinggevenden over vakbekwaamheidsdiploma’s te beschikken en bij ondernemingen met meer dan 50 fte hoeft niemand deze diploma’s te hebben, als de vakbekwaamheid maar door de bedrijfsvoering wordt geborgd. Dit leidt tot de situatie dat aan kleine financiële dienstverleners andere (strengere) eisen worden gesteld dan aan grote, terwijl niet is gebleken dat de “misstanden daar groter zijn”, aldus De Jager. Hij wil daarom de voorwaarden voor vakbekwaamheid gelijktrekken. “Het mag niet meer zo zijn dat dat bij adviseurs die het diplomamodel hanteren alleen de feitelijk leidinggevenden over een vakbekwaamheidsdiploma hoeven te beschikken”, aldus de minister. Ook is het niveau van de vakbekwaamheidsmodules die adviseurs moeten volgen in veel gevallen te laag, constateert De Jager. Zo ontbreken de elementen adviesvaardigheden en professioneel gedrag. Ook de sector signaleert dit, aldus de minister. Verder benadrukt hij nog eens dat er een centraal register moet komen waarin alle adviseurs met hun behaalde diploma’s worden opgenomen. Koppeling van de diplomaplicht aan dit register geeft de klant inzicht in de vakbekwaamheid van de adviseur, stelt hij.
NHG wijzigt voorwaarden tussentijds
Het Waarborgfonds Eigen Woningen heeft enkele voorwaarden van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) per 1 juli gewijzigd. “De huidige besluiten zijn van zwaarwegend belang voor alle bij de koopwoning- en hypotheekmarkt betrokken partijen. Derhalve zijn wij van mening dat de introductie van de beoogde wijzigingen niet kan wachten tot 1 januari 2012″, zo geeft het waarborgfonds als reden voor de tussentijdse wijzigingen. Vanaf 1 juli moeten taxaties volgens de NHG-regels worden uitgevoerd door een taxateur die is gecertificeerd volgens de regels van de Stichting Normering Taxatie en Validatie. Die stichting is door de brancheverenigingen opgericht; tot 1 juli volstaat een taxatie door één van de 13 door NHG goedgekeurde taxatie-instituten. Daarnaast geldt per 1 juli voor nieuwbouwwoningen dat een waarborgcertificaat moet zijn afgegeven door een instelling die een keurmerk heeft van de Stichting GarantieWoning, de opvolger van het vorig jaar opgeheven Garantie Instituut Woningbouw. Voor woningen die in eigen beheer of door de bewoner zelf worden gebouwd, hoeft geen insolventieverzekering te worden gesloten. Wel geldt daar een opschortende voorwaarde totdat het huis is bewoond.
Koper kan kiezen uit bijna 25 woningen
Nooit eerder had een potentiële woningkoper de keuze uit zoveel te koop staande woningen. Dit blijkt uit onderzoek van het Wegwijs Kenniscentrum. Op 20 april van dit jaar kon een koper kiezen uit gemiddeld 24,63 te koop staande woningen. Dat aantal is het hoogste in de geschiedenis van de woningmarkt.
Het laatste record werd gevestigd in april 2009 toen een keuze kon worden gemaakt uit gemiddeld 21,8 woningen. Het recordaantal kan worden geconcludeerd uit het quotiënt van het huidige aantal te koop staande woningen en het huidige gemiddelde aantal kopers op maandbasis.
Op 20 april 2011 stonden in totaal 232.434 bestaande woningen te koop. Dit aantal is ook een historisch record. Tegelijk is het gemiddelde aantal kopers het afgelopen halfjaar sterk gedaald. In januari van dit jaar lag dit aantal nog op 8.368. In de afgelopen maanden is dit aantal iets opgelopen tot een gemiddelde van 9.453 kopers. In het voorjaar neemt het aantal woningen dat in de verkoop komt normaliter al toe. De toename van het aantal kopers blijft echter achter.
Crisis sinds oktober 2007
In de afgelopen twintig jaar stonden er gemiddeld 7 woningen ter beschikking aan geïnteresseerde kopers. Dit aantal speelde voor het laatst een rol in oktober 2007 toen elke koper kon kiezen uit 7,1 woningen. Op dat moment stonden in totaal bijna 120.000 woningen te koop in Nederland. Al vóór de kredietcrisis liep dit aantal op tot ruim 9 woningen per koper, met een totaal te koop staand huizenbestand van bijna 155.000. Het aantal kopers bedroeg in de laatste maand voor de kredietcrisis nog 16.568. Tot eind 2008 was het aantal woningen per koper nog nimmer boven de 10 uitgekomen.
Minste woningen in 1998
Geldt het huidige record op de huizenmarkt als een triest hoogterecord, volstrekt anders was de sfeer zo’n dertien jaar geleden. In maart 1998 had een koper slechts de keuze uit 2,3 woningen. Het totale bestand aan potentiële koopwoningen in Nederland haalde toen nog niet de 30.000. Anno 2011 is de koopwoningenvoorraad dus het achtvoudige daarvan. Vooralsnog geldt de situatie van maart 1998 als het absolute dieptepunt in het aantal beschikbare woningen. Dit geldt voor veel groepen, zoals bijvoorbeeld woningverkopers en makelaars, als het hoogtepunt van de woningmarkt. Als gevolg van deze krapte steeg de gemiddelde huizenprijs in 1999 met maar liefst 19%.
Topverkoop eind 2005
Het hoogste aantal woningen dat ooit in één maand werd verkocht, was 24.042. Dat hoge aantal werd door het Kadaster geregistreerd in december 2005. Omdat het Kadaster pas registreert nadat het transport bij de notaris heeft plaatsgevonden, ongeveer 2,5 maanden ná het tekenen van het voorlopig koopcontract bij de makelaar, kan gesteld worden dat deze topverkoop gemiddeld tussen half september en half oktober via makelaars heeft plaatsgevonden. De topverkoop per eind 2005 had te maken met het feit dat men toen nog nét kon genieten van de extreem lage hypotheekrente. In juli 2005 lag deze hypotheekrente op laagste niveau sinds het jaar 1540, namelijk op 3,45%. Sinds 2005 heeft het renteniveau de stijgende lijn weer te pakken. Het dieptepunt in aantal verkopen vond plaats in januari 2010 toen slechts 7.708 woningen ‘over de toonbank’ gingen.
Kopersmarkt
De woningmarkt wordt stabiel geacht bij een stand van gemiddeld 7 woningen per koper. Onder die stand wordt gesproken van een verkopersmarkt, een markt waarin de verkoper de prijs bepaalt. Staan er gemiddeld meer dan 7 woningen aan een koper ter beschikking om een keuze uit te maken, dan wordt gesproken van een kopersmarkt. De koper maakt dan qua prijs en voorwaarden de dienst uit in de onderhandelingen. Al sinds oktober 2007 is dus sprake van een kopersmarkt, een markt waarin de prijzen gemiddeld dalen.
Een langdurige eenzijdige situatie in de economie kan niet als gezond worden beschouwd. De stagnatie op de woningmarkt leidt inmiddels, vooral bij echtscheidingen, tot moeilijke situaties binnen gezinnen, maar ook tot faillissementen in de bouw en bij makelaars en hypotheekadviseurs. Het lijkt onontkoombaar dat de overheid haar verantwoordelijkheid oppakt en maatregelen neemt om de woningmarkt aantrekkelijker te maken. Het door het Wegwijs Kenniscentrum gelanceerde ‘Reddingsplan Woningmarkt’ is daar wellicht een handreiking voor.
Fors meer huishoudens hebben schulden
Het aantal huishoudens met schulden is vorig jaar fors gestegen. In 2010 meldden zich 80.000 huishoudens bij de schuldhulpverlening, ruim 25.000 meer dan een jaar eerder. De hoeveelheid kredieten die de gemeentelijke kredietbanken verstrekten nam toe van 44 miljoen euro in 2009 naar 47 miljoen euro in 2010.
Dat heeft de Nederlandse Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) gemeld. De cijfers baren NVVK-voorzitter Joke de Kock zorgen. ‘De cijfers bevestigen opnieuw dat schulden een breed maatschappelijk probleem zijn. Schulden zijn inmiddels diep in de samenleving geworteld.’ De economische crisis blijft druk zetten op de financiën van veel huishoudens, aldus de NVVK.
De trend dat steeds meer werkenden in de schulden raken, zet zich volgens de NVVK ook in 2010 voort. Een op de twee mensen die aankloppen voor hulp, heeft een inkomen vanaf modaal (€ 33.000 per jaar). Mensen komen in de problemen door een complex van factoren, aldus De Kock. Zij zitten bij voorbeeld met een restschuld van de hypotheek of hebben veel op afbetaling gekocht. Ook zijn veel mensen achter met het betalen van de ziektekostenverzekering, aldus De Kock. ‘Voor een gezin met twee studerende kinderen kunnen de kosten daarvan oplopen tot vijf- tot zeshonderd euro per maand.’
Zij maakt zich vooral zorgen over het toenemende aantal jongeren onder de 25 dat aanklopt bij de gemeentelijke kredietbanken. In 2007 vormden zij 7% van het aantal schuldenaren. Inmiddels is dat opgelopen tot 12%. Het gaat vaak om jongeren die op zichzelf gaan wonen en gewend waren dat pa en ma alles betaalden. ‘Zij krijgen te maken met vaste lasten, het aflossen van een studieschuld. Zij zijn daarop niet berekend. Zij hebben niet geleerd dat leven geld kost.’
Ook het aantal 65-plussers dat een beroep doet op de schuldhulpverlening neemt toe. ‘Partners vallen weg en de overblijvende partner is niet gewend de financiën te beheren.’ Bovendien daalt vaak het inkomen als een partner wegvalt, maar de vaste lasten blijven.